Yerba mate jako zastępca kawy

            Yerba mate, której historyczne korzenie upraw sięgają Ameryki Południowej, staje się coraz popularniejsza na terenie Polski. Jej główną zaletą – którą da się zauważyć w krótkim czasie po spożyciu – jest szybki „skok energii” spowodowany dość wysoką zawartością kofeiny. Nasuwa się pytanie zatem, czy yerba mate może zastąpić kawę?

W roślinie siła
            Wypijana yerba mate to napar z ostrokrzewu paragwajskiego. Inna jej nazwa to herbata paragwajska, misyjna lub jezuitów. Najlepszy napar można uzyskać z wysuszonych i wyprażonych liści i łodyg rośliny. Występuje na terenie Paragwaju, Urugwaju, Argentyny i Brazylii. Co ciekawe, jest to wiecznie zielone drzewo, więc z dobroczynnych właściwości yerba mate można korzystać przez cały rok. Historia upraw sięga XVII wieku, do dzisiaj jest uprawiana ze szczególną uwagą i dbałością. Do Europy dotarła wiele lat później, ale odkryto ją wręcz przypadkowo. Głównie marynarze, którzy ówcześnie cierpieli na wiele chorób, głównie niedoborowych, szukali szybkiego rozwiązania na problemy zdrowotne. Zaryzykowali, próbując napar, który był sławny na terenie Ameryki. Zauważono, że regularne picie naparu pomagało zwalczyć wiele schorzeń, a także zmniejszyło ilość nowych zachorowań. Oczywiście, nie ma danych ilościowych i badań, ale badania nad składem i wartościami odżywczymi yerba mate w ostatnich dwudziestu latach mogą potwierdzać przypuszczenia siedemnastowiecznych marynarzy.

Kofeina, przeciwutleniacze i inne
            Prawidłowo przyrządzony napar z yerba mate zawiera alkaloidy purynowe, do których należą między innymi kofeina i teobromina. Ta pierwsza znana jest powszechnie z chwilowego działania pobudzającego, rozszerzającego naczynia wieńcowe, moczopędnego i łagodzącego ból. Poprawia pracę nerek, zwiększa ilość wydzielania soku żołądkowego, a nawet podnosi ciśnienie krwi i temperaturę ciała. Co więcej, udowodniono, że kofeina zwiększa sprawność myślenia. Całkowicie wchłania się do organizmu człowieka w żołądku i jelicie cienkim, następnie rozprowadzana jest do wszystkich tkanek. Nie ulega kumulacji w organizmie, ponieważ szybko ulega procesom metabolicznym. Okres półtrwania, czyli czas. w którym stężenie kofeiny w osoczu ulega obniżeniu do połowy pierwotnej wartości wynosi około 2,5-4,5 godzin.  Zawartość w yerbie waha się od 0,4-2,5 % kofeiny. W przeliczeniu na szklankę naparu, jest to koło 200 mg kofeiny. Porównując z kawą, szklanka kawy to 200-250 mg, a więc można stosować je zamiennie.

            Teobromina to związek, który rozkurcza mięśnie gładkie naczyń krwionośnych i działa moczopędnie. Udowodniono jej leczniczy wpływ między innymi w przepadku astmy. Yerba zawiera jej znacznie mniej, od 0,15 do 0,76%.
            Yerba mate jest bogata także w polifenole. Są to przeciwutleniacze, które wykazują szereg korzystnych dla zdrowia właściwości, głównie poprzez wzmocnienie ochrony przed uszkodzeniem większości komórek. Podobne właściwości zawiera likopen w pomidorach, flawonoidy w jagodach, i izoflawony soi.
            Saponiny, zawarte również w yerba mate, wspomagają pracę układu odpornościowego, a więc chronią przed wieloma chorobami.
            Badania z 2011 roku wykazały, że napar yerba mate zawiera większą zawartość flawonoidów niż jakikolwiek inny badany gatunek.
            W yerba mate można znaleźć także witaminy, mikro- i makroelementy, ale ich ilość jest różna, zależna od sposobu uprawiania i przyrządzania naparu.

Podsumowanie
            Yerba mate to napój, który od setek lat jest popularyzowany na świecie. Przypadkowo odkryte właściwości lecznicze teraz są potwierdzone naukowo i wykorzystywane w leczeniu wielu schorzeń. Biorąc pod uwagę bogactwo związków biologicznie czynnych, można stwierdzić, że yerba mate działa pobudzająco na organizm, niwelując objawy zmęczenia, rozluźnia wiele mięśni, hamuje do pewnego stopnia uczucie głodu, zwiększa odporność organizmu i chroni przed uszkodzeniem komórek przez wolne rodniki. Wykazuje swoje właściwości tylko przy regularnym spożywaniu.

Autor: Agnieszka Wesołek

Bibliografia:
Anesini C., Turner S., Cogoi L., Filip R.: Study of the participation of caffeine and polyphenols  on the overall antioxidant activity of mate (Ilex paraguariensis). LWT – Food Science and Technology, 2012; 45:299-304.
Białas M. Łuczak H., Przygoński K.: Zawartość kofeiny w wybranych napojach  kawowych w proszku. Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 2009; 3:426-430.
Groisser D.S.: Concentration of caffeine in various  strengths, brands, blends, and types of teas. American Journal of Clinical Nutrition, 2004; 31:1727-1731.
Bielawska-Pękala A.: Magiczny napój południowców. Cukiernictwo i Piekarstwo, 2008; 3.
Borges MC, Vinolo MA, Nakajima K, de Castro IA, Bastos DH, et al. “The effect of mate tea (Ilex paraguariensis) on metabolic and inflammatory parameters in high-fat diet-fed Wistar rats.” Int J Food Sci Nutr. 2013 Jan 15.