Nie jem ze stresu lub objadam się – dlaczego?

            Podczas nagłego, ostrego jak i przewlekłego stresu może wystąpić wzmożenie apetytu i tak zwane „zajadanie stresu”, ale bardzo często apetyt spada, a nawet pojawiają się mdłości i wstręt do posiłków. Czym jest to spowodowane?

Stres – reakcja organizmu na niebezpieczeństwo
            Stresem nazywa się zespół specyficznych i niespecyficznych reakcji organizmu na zdarzenia bodźcowe, które zakłócają jego równowagę i wystawiają na poważną próbę lub przekraczają jego zdolność radzenia sobie.* Spowodować go może szereg wydarzeń i sytuacji. Jego stopień jest kwestią indywidualną, zależną między innymi od predyspozycji genetycznych i doświadczeń życiowych. Jednak u wielu osób stres wywołuje strata bliskiej osoby, problemy finansowe czy cierpienie. W pewnych sytuacjach stres i nagły skok adrenaliny jest wskazany, gdyż zwiększa się czujność i uwaga, na przykład podczas zawodów sportowych zwiększa się mobilizacja do wygranej w rywalizacji. Jednak długotrwały, przewlekły stres jest szkodliwy dla organizmu człowieka, ponieważ powoduje wiele negatywnych skutków zdrowotnych.

Połączenie jedzenia ze stresem
            Wiele badań wykazało bezpośredni związek między trybem życia, w tym ilością stresu na nawyki i preferencje żywieniowe. Udowodniono, że wzrost wydzielania hormonów stresu ma wpływ na obniżenie poziomu magnezu w organizmie (14), a to natomiast powoduje liczne problemy między innymi z układem nerwowym czy sercowo-naczyniowym. Spada także ilość przeciwutleniaczy, spada odporność. Intensywniej zachodzi także proces tworzenia tłuszczu w tkance tłuszczowej.

           Wzrost apetytu podczas długotrwałego stresu spowodowany jest zwiększonym zapotrzebowaniem na serotoninę podczas sytuacji stresowych, a jej niedobór wtedy może spowodować zwiększenie chęci do jedzenia. Chętnie wtedy przyjmuje się produkty pobudzające jej tworzenie, na przykład czekoladę czy lody (połączenie cukru z tłuszczem). Serotonina to neuroprzekaźnik w mózgu, który reguluje samopoczucie. Na wzrost apetytu ma wpływ także większa ilość kortyzolu, czyli potocznie nazwanego hormonu stresu. Jest to substancja, która wydzielana jest podczas sytuacji stresowych, ale także w przypadku przepracowania czy regularnego braku odpoczynku i regeneracji.

            Nagły i ostry stres powoduje uruchomienie oś układu współczulnego – rdzenia nadnerczy. Skutkiem tego jest zahamowanie apetytu, ponieważ organizm zmobilizowany jest wtedy do szybkich działań w celu obrony przed bodźcem stresowym. Ważniejsza jest wtedy ucieczka, ratunek, spokój aniżeli pobieranie pokarmu, które zwiększyłoby tylko pracę układu trawiennego.

Podsumowanie
           Stres i reakcje organizmu są bezpośrednio powiązane z apetytem. Jeśli występuje stres ostry i nagły, następuje obniżenie chęci do jedzenia, a nawet awersja i mdłości. Gdy pojawia się zwiększenie apetytu, ochota na zjedzenie czegokolwiek, a zwłaszcza słodyczy i słonych przekąsek, mamy sytuację przewlekłego stresu, a skutek którego nastąpiła zmiana ilości hormonów i receptorów, skutkując zwiększonym apetytem. Istnieje możliwość ponownej regulacji hormonalnej, ale wymaga to między innymi czasu i zmniejszenia ilości bodźców stresowych na co dzień.

Autor: Agnieszka Wesołek

Bibliografia:
* Olejnik K., Olejnik S. Stres psychologiczny. Przyczyny, reakcje organizmu, skutki i osobowościowe uwarunkowania radzenia sobie ze stresem. Skrypt. Cykl szkoleniowy realizowany jest w ramach projektu pn. „Wdrożenie strategii szkoleniowej”, Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (Priorytet V, Działanie 5.1, Poddziałanie 5.1.1).;
Seeling M.S.: Consequences of magnesium deficiency on the enhancement of stress reactions. Preventive and therapeutic implications. J. Am. Coll. Nutr. 1994;13:429–446 15. Odrowąż-Sypniewska G., Pater A., Gruszka M.: Rola magnezu w ustroju. In Vitro Explorer 2005;1:8–10 16. Ogińska-Bulik N.: Jeśli zamierzasz schudnąć. Program oddziaływań psychologicznych wspomagających redukcję nadwagi. Wydawnictwo WSHE, Łódź 1999 17. Ogińska-Bulik N.: Emocje jako przyczyna nadmiernego jedzenia. Zesz. Nauk. WSHE w Łodzi 2000;8:83–91;

Potocka A., Mościcka A. STRES ORAZ SPOSOBY RADZENIA SOBIE Z NIM A NAWYKI ŻYWIENIOWE WŚRÓD OSÓB PRACUJĄCYCH. Medycyna Pracy 2011;62(4):377–388;
Sygit-Kowalikowska E. Radzenie sobie ze stresem jako zachowanie zdrowotne człowieka – perspektywa psychologiczna. Hygeia Public Health 2014, 49(2): 202-208.