Dodatki E do żywności – czy wszystkie są szkodliwe?

            W ostatnich latach wiele kontrowersji budzą dodatki do żywności, które oznaczone są na etykietach jako E+liczba. Dotyczą one głównie kwestii bezpieczeństwa tych składników na organizm człowieka. Czy należy je unikać? Czy wszystkie są szkodliwe i wytworzone w laboratorium?

Dodatki do żywności
            Mianem dodatku do żywności definiuje się każdą substancję, która dodana do żywności zmienia jej właściwości. Może to być smak, zapach, kolor, konsystencja, temperatura zamarzania czy zwiększenie przydatności do spożycia, ale także wiele innych. Zazwyczaj dodawane są w celu zwiększenia atrakcyjności produktu, ale wiele z nich przedłuża czas świeżości produktu czy zwiększa ochronę przed psuciem si ę żywności.
Dodawane są na różnych etapach produkcji, niektóre z nich dodawane są tylko aby ułatwić między innymi transport. Dodatkiem nie można nazwać substancji, któraspożywana jest samodzielnie. Ilości natomiast dopuszczalne w trakcie dodawania określają rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych i z dnia 22 kwietnia 2011 oraz zmieniające rozporządzenie w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych.

Co oznacza oznaczenie E+numer?
            Produkcja, przetwórstwo i sprzedaż żywności ściśle regulowane jest przez wiele praw, głównie tych, które zostały stworzone i wprowadzone w życie przez Unię Europejską. Numer E oznacza kod dodatku do żywności, który widnieje na liście dozwolonych na terenie UE. Sama litera E oznacza skrót od Europy. Numer zaś, oznacza kolejny dodatek w zestawieniu. Każda substancja ma swój własny numer. Na liście tej nie obejmuje się dodatków smakowo-zapachowych identycznych z naturalnymi. Nie trzeba ich szczegółowo opisywać, gdy ich stężenie nie przekracza 1% całkowitej masy produktu.

Zakresy dodatków do żywności w UE
E 100-199 → barwniki
E 200-299 → konserwanty
E 300-300 → przeciwutleniacze i regulatory kwasowości
E 400-499 → emulgatory, środki spulchniające, żelujące itp.
E 500-599 → środki pomocnicze
E 600-699 → wzmacniacze smaku
E 900-999 → środki słodzące, nabłyszczające i inne
E 1000-1999 → stabilizatory, konserwanty, zagęstniki i inne

Czy dodatki E są niebezpieczne?
            Zgodnie z obowiązującymi prawami, dodatkiem do żywności może być tylko ta substancja, której udowodniono szeregiem badań brak szkodliwości na zdrowie człowieka, jeśli jest dodawana w ściśle określonych ilościach czy stosunkach. Wiele produktów nie można na przykład barwić czy dodawać im aromatu. Wydawałoby się, że nie należy obawiać się żadnego z nich. Wprawdzie jednorazowe spożycie danego dodatku może być nieszkodliwe dla organizmu człowieka, ale już wielokrotne i regularne jego spożycie może powodować skutku uboczne. Pomyślmy, ale osób z nas regularnie, kilka razy dziennie zjada żywność przetworzoną, która często zawiera kilka dodatków E. Wprawdzie stężenie tych związków chemicznych jest bezpieczne w jednym produkcie, ale już kumulacja wielu produktów jednorazowo może stanowić ryzyko dla zdrowia.

            Do substancji, które w nadmiarze mogą być szkodliwe dla zdrowia człowieka należą:
E 102 → tartrazyna
E 104 → żółcień chinolinowa
E 110 → żółć pomarańczowa
E 122 → azorubina
E 123 → amarant
E 124 → czerwień koszenilowa
E 127 → erytrozyna
E 131 →  błękit patentowy
E 132 → indygotyn
E 142 → zieleń
E 150a – E150d → karmel
E 151 → czerń brylantowa
E 173 → aluminium
E 180 → litorlubina
E 210 → kwas benzoesowy
E 211 → benzoesan sodu
E 212 → benzoesan potasu
E 213 → benzoesan wapnia
E 214 → ester etylowy kwasu p-hydroksybenzoesowego
E 220 → dwutlenek siarki
E 221-228 →  siarczany
E 230 → bifenyl
E 231 → ortofenylofenol
E 232 → ortofenylofenolan sodu
E 249 → azotyn III potasu
E 249 i E 250 → azotyn III sodu
E 251 → azotan V sodu

E 252 → azotan V potasu
E 310 → galusan propylu

E 311 → galusan oktylu
E 312 → galusan dodecylu
E 320 → BHA
E 321 →  BH

E 335 → winiany sodu
E 336 → winiany potasu
E 400 → kwas alginowy
E 407 → karagen
E 450 → difosforany
E 461 → metyloceluloza
E 621 → glutaminian sodu
E 622 → glutaminian potasu
E 632 → inozydian sodu
E 951 → aspartam
E 954 → sacharyna

            Jak widać, jest to znacznie mniejsza część z całkowitej puli dodatków, która przekracza liczbę 1500 w spisie. Co więcej, wiele z pozostałych jest powszechnie używana, nawet na co dzień w kuchni. Należą do nich między innymi:

E 100 → kurkumina (przyprawa do dań typu curry)
E 140 → chlorofile (barwniki roślinne występujące w części nadziemnych roślin)
E 160c → kapsaicyna (nadaje ostrości papryczkom chilli)
E 160d → likopen (obfitują w niego pomidory, ma wiele prozdrowotnych właściwości)
E 161b → luteina (naturalny barwnik roślinny, polecany w wielu przypadkach)
E 300 → kwas askorbinowy (czyli popularna witamina C)
E 306 → mieszanki tokoferoli (czyli witamin E)
E 406 → agar (roślinny zamiennik żelatyny)
E 440 → pektyny (zawierają je szczególnie jabłka, to one powodują tworzenie konsystencji np. konfitur)
E 460 → celuloza (składnik tkanek roślinnych, spożywany na co dzień z każdym np. owocem czy warzywem)
E 960 → glikozydy stewiolowe (czyli składniki słodzące w stewii)
E 967 → ksylitol (popularny zdrowy zamiennik cukru)
E 968 → erytrytol (popularny zdrowy zamiennik cukru)
i wiele innych.

Podsumowanie
            Dodatki w pojedynczej ilości dodanej do produktu nie mogą stanowić ryzyka dla zdrowia, ponieważ nie byłyby dostępne na liście dozwolonych dodatków do żywności na terenie Unii Europejskiej. Problem pojawia się przy częstym ich spożywaniu, gdzie następuje wielokrotna ekspozycja organizmu na dany związek i możliwe skutki uboczne, nawet prowadzące do pogorszenia stanu zdrowia. Ale wiele z nich jest nieszkodliwa, a nawet używana na co dzień w kuchni. Duża ich część naturalnie występuje na przykład w częściach zielonych roślin.

Warto mieć na uwadze, że nie każdy dodatek E jest szkodliwy i nie każdy produkt z nim w składzie należy odłożyć. Warto wiedzieć które unikać, a które można spożywać. Lista dodatków jest dostępna w Internecie. Istnieją też aplikacje na telefon, które w błyskawicznym tempie analizują dany produkt i pokazują jego składniki, wskazując na te potencjalnie ryzykowne dla zdrowia, dzięki czemu można świadomie wybierać na półce sklepowej, nie mając wiedzy na temat danego oznaczenia. Należy unikać przetworzonej żywności, ale niektóre produkty są wzbogacone w składniki odżywcze, na przykład sok z dodatkiem E300, czyli witaminy C.

Autor: Agnieszka Wesołek

Bibliografia:
            Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych;

            Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych;
            Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1129/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 poprzez ustanowienie unijnego wykazu dodatków do żywności Tekst mający znaczenie dla EOG;
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności (Tekst mający znaczenie dla EOG);
Sikorski Z. E., Staroszczyk H. Chemia żywności, tom 1-2. 2017, Warszawa.